Architectuur

Dit woongebouw op een spoorterrein won de Rietveldprijs

· 4 min leestijd

Een oud rangeerterrein van de spoorwegen is niet de eerste plek waar je een bekroond gebouw verwacht. Toch is dat precies wat er gebeurde op het voormalige NS-terrein Wisselspoor in Utrecht. Op 13 november 2026 maakte de jury bekend dat Wisselspoor Blok 10, ontworpen door Arons en Gelauff architecten, de Rietveldprijs 2026 wint. De prijs werd uitgereikt tijdens een bijeenkomst in de Stadsschouwburg Utrecht, zo meldt DUIC.

Wat de Rietveldprijs voorstelt

De Rietveldprijs is vernoemd naar architect en meubelontwerper Gerrit Rietveld, die zijn naam al aan talloze Utrechtse gebouwen gaf, waaronder het Rietveld Schröderhuis. Om de twee jaar beloont de prijs een bouw-, stedenbouw- of landschapsproject dat de stad écht iets toevoegt. Dit jaar kwamen projecten in aanmerking die in 2024 of 2025 zijn opgeleverd, en een jury onder leiding van architect Do Janne Vermeulen koos uit negen genomineerden.

Die negen waren een gevarieerd gezelschap: van de groene woontorens van Wonderwoods tot de renovatie van basisschool Lux en de ombouw van een voormalig datacenter tot studentenhuisvesting. Dat Blok 10 er uiteindelijk met de hoofdprijs vandoor ging, zegt iets over waar de jury dit jaar de meeste waarde aan hechtte.

Een woonblok op het spoor zelf

Blok 10 staat op de zuidpunt van Wisselspoor, precies op de plek waar de sporen richting Amersfoort en Amsterdam uit elkaar lopen. Het gebouw bestaat uit twee met elkaar verbonden volumes en telt 183 woningen, bedoeld voor studenten, starters en kopers van sociale koopwoningen. De bouw startte in 2020 en het complex werd in 2025 afgerond.

Wat het project onderscheidt van een gemiddeld nieuwbouwblok, is de manier waarop het industriële karakter van het oude spoorterrein overeind blijft. In plaats van het terrein helemaal te verbouwen tot een nette woonwijk, bouwden de architecten verder op de ruwe, nuchtere sfeer van de rails en loodsen. Daarbij kwamen woningen, bedrijfsruimtes, horeca, groen en ontmoetingsplekken samen in één gebied dat bovendien grotendeels autovrij is.

Wil je meer voorbeelden zien van gebouwen die hun omgeving radicaal veranderen? Lees ook ons artikel over het Rotterdamse gebouw dat eruitziet als een rots.

Waarom de jury voor dit project koos

De jury benoemde geen losse quote die de keuze samenvat, maar de combinatie van factoren wijst wel een duidelijke richting op: hergebruik van een industrieel terrein, een mix van woningtypes die niet alleen voor de hoogste prijsklasse bouwt, en een omgeving die uitnodigt om de auto thuis te laten. Dat zijn precies de thema's waarop Nederlandse steden nu worden afgerekend: betaalbaar wonen, verdichting en minder asfalt in de stad.

Ook elders in het land speelt dezelfde discussie. Rotterdam heeft met het woongebouw SAWA een vergelijkbaar voorbeeld in huis, waar duurzaam bouwen en betaalbaar wonen ook hand in hand moesten gaan.

Twee andere winnaars op dezelfde avond

Blok 10 was niet de enige prijswinnaar in de Stadsschouwburg. De Truus Schröderprijs, die goed opdrachtgeverschap beloont, ging naar Baobab: een voormalig datacenter aan het Fockema Andreaeplein dat de SSH in 2008 van KPN kocht en nooit als datacenter in gebruik nam. Het pand is nu ombouwd tot studentencomplex met 206 bewoners, split-level verdiepingen, zonnepanelen en gedeelde groene ruimtes.

De publieksprijs van DUIC ging naar Wonderwoods, de groene woontorens van Stefano Boeri Architetti en MVSA Architects. Zo'n 2.000 Utrechters stemden mee, en Wonderwoods won met een verschil van maar twee stemmen van concurrent De Elisabeth. De 104 meter hoge toren is ontworpen als een verticaal bos, met honderden bomen en tienduizenden planten op de gevels en terrassen.

Wat dit betekent voor nieuwbouw in jouw stad

Het patroon dat je in Utrecht ziet, duikt steeds vaker op in de architectuurprijzen van andere steden. Musea en kantoren die vroeger de hoofdprijs wonnen, maken nu plaats voor woonprojecten die laten zien dat je een lastig, versnipperd of vervuild stuk stad kunt ombouwen tot een plek waar mensen daadwerkelijk willen wonen. Benieuwd hoe dat eruitziet als het om een heel museum gaat in plaats van een woonblok? Dan is het verhaal achter het Fenix-museum in Rotterdam ook interessant leesvoer.

Voor wie zelf in een stad woont met een verwaarloosd industrieterrein in de buurt, is Wisselspoor Blok 10 een handig voorbeeld om bij de gemeente op tafel te leggen. Het bewijst dat zo'n plek niet per se een bedrijventerrein of parkeerplaats moet blijven, en dat een prijswinnend ontwerp niet gelijk hoeft te staan aan een torenhoge huur.

Opvallend genoeg viert Utrecht deze editie op een onzeker moment voor de prijs zelf. De gemeente besloot op 19 oktober 2026 om de subsidie aan Architectuurcentrum AORTA, dat de Rietveldprijs organiseert, vanaf 2028 te stoppen. AORTA liet weten dat die bijdrage de financiële basis van de organisatie vormt en dat er geen alternatieve financiering is gevonden. Of er over twee jaar nog een Rietveldprijs 2028 valt uit te reiken, is dus nog maar de vraag. Reden genoeg om deze editie extra te waarderen.

T
Geschreven door Thomas Akkerman Bouw & techniek schrijver

Thomas schrijft over de technische kant van wonen: isolatie, vloerverwarming, verbouwingen — niet het meest sexy onderwerp, maar wel het verschil tussen een koude en een warme winter. Hij ontdekte zijn passie voor bouwtechniek toen hij als jongeman zijn eerste huis kocht en al snel leerde dat een mooi behangje weinig helpt als de muren niet geisoleerd zijn. Met zijn achtergrond als aannemer brengt hij de kennis mee die de meeste mensen pas opdoen nadat ze al een dure fout hebben gemaakt. Thomas schrijft nuchter en feitelijk, want bij technische onderwerpen is enthousiasme leuk maar nauwkeurigheid belangrijker. Zijn doel is simpel: lezers helpen om hun huis comfortabeler te maken zonder meer uit te geven dan nodig, en dat begint bij begrijpen wat er achter je muren zit.